Noordmolen Twickel - Watertoren Delden

De Watertoren van Delden – Een monument nog steeds in gebruik

De Watertoren van Delden – Een monument nog steeds in gebruik.

In 1893 besloot dr. R.F. baron Van Heeckeren van Wassenaer tot de bouw van een watertoren. Hij liet ir. H.P.N. Halbertsma een ontwerp maken. Het resultaat was een 37,5 meter hoge, prachtig gedecoreerde watertoren in neorenaissance stijl, rijk voorzien van gebeeldhouwd natuursteenwerk.

Noordmolen Twickel - Watertoren Delden
De geschiedenis van dit Rijksmonument

Baron Rodolphe van Heeckeren van Wassenaer liet de toren in eerste instantie bouwen als reservoir voor de water­ voorziening en voor het blussen van branden op landgoed Twickel. Toen bleek dat het water op Twickel zout bevatte en dus niet bruikbaar was als drinkwater, werd de toren aangesloten op het waterleidingnet van Almelo. Dit resul­ teerde in 1894 in een elf kilometer lange transportleiding met een watertoren en een distributienet waarop ook een tiental openbare pompen werden aangesloten. Uit de ‘nette’ bronnen zoals de mensen deze pompen noemden, kon de bevolking kosteloos drinkwater tappen.

Ondanks deze grote verbetering op het gebied van de watervoorziening ontstond een probleem. De aanvoer van water bleek niet toereikend voor de vraag. Van de kant Van Twickel werd al het mogelijke gedaan om de water aanvoer te vergroten. Een oplossing werd niet gevonden. Het probleem loste zich op toen WMO op 1 juli 1955 de watervoorziening van Twickel en Stad-Delden overnam. De Stichting Twickel en de WMO namen ieder voor 50% deel in de ‘Baron Van Heeckeren van Wassenaerstichting’, die tot doel had de door de baron aangelegde waterleidingwerken in stand te houden.

Bouwstijl

De watertoren van Delden is gemaakt van rode baksteen. De toren is op klassieke wijze in drieën verdeeld: een basement afgebakend door een zware sierlijst, daarboven een slankere, ronde schacht en vervolgens een achthoekige reservoirommanteling. Op de reservoirommanteling staat een kleine achthoekige, met koper beklede torenopbouw met zesruits vensters en kantelen. In deze torenopbouw komt de trap uit en is de toegang tot het dak van de toren.

Noordmolen Twickel - Watertoren Delden

In de onderbouw ligt de nadruk op de vormgeving van de entree: een dubbele paneeldeur met een rondboog boven­ licht, omlijst door Ionische zuilen met een kroonlijst. Daarboven een gevelversiering met een wapen onder een klein timpaan, de ruimte tussen de bovendorpel van de deur en de daarboven zich wervelende boog. In de venster­ bogen op de begane grond zijn een waternimf en riviergod gebeeldhouwd. Het verloop van de trap en de verdiepingen is te volgen via de kijkspleten.

Noordmolen Twickel - Watertoren Delden

De reservoirommanteling is rijker gedecoreerd dan de onderbouw. Vier gevleugelde kinderkopjes (lijkend op de twee neefjes van Baron van Heeckeren van Wassenaer, het zoontje van ir. Halbertsma en het zoontje van rentmeester Bitter), twee riviergoden en twee waternimfen markeren de overgang van het ronde naar de achthoekige, uitkragende bovenbouw.

De omlijsting van de ingang, de kozijnen en het merendeel van de decoratieve elementen van de toren zijn gemaakt van Escausijnschesteen, Petit granit de l’Ourthe, Obernkirchner en Gildehauser zandsteen. Op de begane grond bestaat de aankleding onder meer uit een mozaïek­ vloer en een lambrisering van donker- en lichtblauw bewerkte tegels. Een hardstenen trap leidt naar drie tussenvloeren en een ijzeren wenteltrap midden door het reservoir naar de top van de toren. De trapleuning bestaat uit gietijzeren getordeerde balusters aan de onderzijde bevestigd met rozetten, en een houten handleuning.

Het waterreservoir is een voorloper van een ijzeren zogenaamd Intze-reservoir. Het heeft een diameter van zeven meter en een inhoud van 200 kubieke meter (200.000 liter). De toren is gebouwd door de aannemers E. Scholten & Zn. en Westenberg uit Almelo.

Noordmolen Twickel - Watertoren Delden
Noordmolen Twickel - Watertoren Delden
Functie van een watertoren

Vroeger had een watertoren een onmisbare functie. Het was namelijk een ‘voorraadvat’ dat ervoor zorgde dat in het vlakke land het water onder druk bij de burgers kwam. Door uitbreiding van de drinkwaterbedrijven is de functie van een watertoren gewijzigd maar niet verdwenen. De toren wordt gebruikt als hulpmiddel om het productie- en distributieproces gelijkmatiger te laten verlopen.

Watervoorraad

De watervoorraad in het hooggelegen reservoir zorgt ervoor dat de druk niet wegvalt als de watertoevoer stagneert, of als de waterafname tijdelijk groter is dan de aanvoer. Op tijden dat de vraag minder groot is, wordt het voorraadvat van de watertoren weer bijgevuld door de pompen van het productiebedrijf. Tegenwoordig maken de drinkwater­ bedrijven gebruik van grote laag gelegen reservoirs (kelders), waarvan de inhoud kan oplopen tot miljoenen liters. Het water dat overdag extra nodig is, wordt hierin ‘s nachts opgespaard. Moderne pompen zorgen tegenwoordig voor de benodigde druk.

Noordmolen Twickel - Watertoren Delden
Toekomst

Er staan nog een kleine honderd in gebruik zijnde watertorens in Nederland. Enkele van de watertorens die buiten bedrijf zijn gesteld, hebben een tweede bestemming gekregen bijvoorbeeld als restaurant, woning of museum. Dit wordt gedaan omdat een watertoren in het algemeen wordt beschouwd als een karakteristiek onderdeel van de omgeving. Bovendien vertegenwoordigen veel torens een architectuurhistorische waarde, die in veel gevallen heeft geleid tot plaatsing op de Monumentenlijst. In 1997 werd ook de watertoren van Delden op de Rijksmonumentenlijst geplaatst.

Noordmolen Twickel - Watertoren Delden

Bron: Vitens
Fotografie: Jan Gröneveld

Geplaatst in Geschiedenis en historie, Rondom de Noordmolen, Twickel en getagd met , , , , , , , .