Pelmolen en gerst

Pelmolen en gerst

Een pelmolen is een type molen waarin gerst tot gort (en later rijst) gepeld werd, om het kaf van de graankorrel te scheiden. Een pelmolen heeft veel vermogen nodig om te kunnen functioneren. Daarom is het bijna altijd een windmolen, deze kan pas werken bij een windkracht van minstens 5 Bft (29-38 km/uur). De meeste pelmolens hebben naast pelstenen ook maalstenen, omdat er bij onvoldoende wind voor het pellen nog wel graan gemalen kan worden.

De eerste pelmolen werd in Nederland gebouwd in 1639. In 1708 stonden er aan De Zaan 35 gortpelmolens en rond 1750, de bloeitijd van de pelmolen, waren dat er 48.

Bij een pelmolen liggen er op een tussenzolder direct onder de zogenaamde stelling zolder twee gladde, zware stenen (pelsteen en ligger). Pelstenen draaien ca. 160 keer per minuut rond, terwijl maalstenen maar ca. 90 keer per minuut ronddraaien.

Vanwege het hoge toerental is de schade bij een breuk groot. De kans hierop is ook groter omdat er geen ijzeren band om de pelsteen gezet kan worden. Ter bescherming liggen pelstenen dan ook meestal verzonken in de vloer.

In tegenstelling tot maalstenen, waartussen graan gemalen wordt, wordt de gerst gepeld met de zijkant van de stenen. Die hiervoor zijn geribbeld en de gerst over een metalen plaat met gaatjes laten schuren die als een soort van rasp werkt. Na slijtage worden met een rauwijzer nieuwe ribbels schuin omhoog in de zijkant gehakt.

Ook is er geen scherpsel aanwezig, maar enkel een aantal ‘waaikerven’ om wind in het maalkoppel te genereren.

Gerst

Vroeger, tussen een paar duizend jaar geleden en het begin van de vorige eeuw, was gerst een populaire voedselgraansoort. Tot begin 20e eeuw werd het in Nederland nog gebruikt als maaltijdbasis, maar in die functie is het thans vrijwel volledig vervangen door rijst en pasta. Gerst werd vroeger met pelmolens tot gort gepeld. Er zijn in Nederland nog enkele pelmolens die nu nog gerst pellen.

Tegenwoordig is het grootste deel van de productie bestemd voor diervoeding. Wij nemen het voornamelijk in vloeibare vorm tot ons: er wordt bier van gemaakt. En een enkeling (ik ken ze niet) eet gort als gort.

 

 

Vloeibare vorm van gerst

Het meest gebruikte graan voor het maken van mout is gerst, en dan in het bijzonder brouwgerst dat een laag eiwitgehalte heeft, hoewel in principe alle graansoorten en ook boekweit in aanmerking komen. Gerst wordt verkozen omdat het een uitstekende samenstelling aan enzymen heeft en omdat door het specifieke kaf vliesje van gerst de blad- en wortelkiem beter beschermd zijn dan bij andere graansoorten.

Mout is ontkiemd en daarna gedroogd graan. Het is een grondstof voor bier, jenever, whisky en voor sommige voedingsmiddelen.

Bron: //www.slideshare.net/keesvanger/de-korenmolen-presentation,  //www.elleeten.nl/Food/Dit-is-nou-het-verschil-tussen-gerst-gort-en-parelgort, //nl.wikipedia.org/wiki/Mout

Geplaatst in Algemeen, Molens en getagd met , , , , , , , , , , , , , , , , .