Techniek

Jaarlijkse controle/inspectie tijdens Molendag 10-5-2014

Jaarlijks worden de lagers van de Noordmolen schoongemaakt, geïnspecteerd en voorzien van nieuw vet/reuzel of olie. Bij e.v.t. schade of gebreken aan een lager/neuten/sloffen/schalen/e.tc. moet dit direct/later worden gerepareerd/vervangen. (Dit was gelukkig niet het geval).

Bij de kollergang is één lager dat speciale aandacht vraagt en dat is het lager aan de bovenzijde van de steenspil. Dit lager is van het steenwiel (kroonwiel) en is een axiaal/glijlager die gemaakt is van eikenhout en 2 st. hardhouten (pokhout) neuten die zijn opgesloten in een poortplaat van iepenhout. De poortplaat wordt d.m.v. 2 spieën vastgezet/geborgd en met 2 st. poortstokken van grenen, tegen de bintbalk westmuur aangedrukt, deze is te spannen met een kneveltouw. Poortstokken vangen de achterwaartse druk op, die de tap uitoefent op de poortplaat. Het geheel is gedemonteerd, schoongemaakt, geïnspecteerd en voorzien van nieuwe reuzel. Daarna is alles weer gemonteerd. Deze werkzaamheden zijn dit jaar uitgevoerd door Ton Vaarhorst en Marinus Visschedijk.

Op de foto zie je de bovenzijde van de steenspil, de lagerbalk met de 2 st. neuten en de poortplaat.

Juli 2014  Jan Hilverdink

Gegevens uit bouwarchief  Twickel

In een handgeschreven: Technische omschrijving – restant fase 1 ( 5 okt 1984) wordt onder punt 5 vermeld:

Het hangereel van het middelste lager van de wentelas te vernieuwen in eikenhout, zwaarte overeenkomstig het afkomend/ afgezaagde/ aanwezig vorig. De lagersteen te demonteren en weer aan te brengen, eventueel samen met het kalf. (deze restant fase 1 is pas in 1989 uitgevoerd).

Afsprakenlijst/verslag behorende bij de bouwvergadering nr. 04. Datum 12 juli 1989.

Middenlager wentelas

Hier staat onder de rondvraag:

Het middenlager van de wentelas functioneert niet goed, omdat de wentelas niet centries loopt er wordt besloten om de lagersteen weg te halen, deze kan later – indien nodig – teruggeplaatst worden.

Actie door: Wintels (Molenmaker uit Denekamp)

In de eerste staat van oplevering 12 juli 1989 is bij: Opmerkingen c.q. te verrichten werkzaamheden onder andere vermeld; Binnenwerk: het verwijderen van de lagersteen onder de wentelas.

In het restauratieplan De Noordmolen te Azelo staat op een tekening vermeld:

Hanglager aan gebintbalk. (Op deze bovenaanzicht tekening is te zien hoe de hangconstructie van het “middenlager” bevestigd is aan de gebintbalk.)

Er was dus tot 1989 een middenlager gemonteerd onder de wentelas.  (Dit lager is tot heden niet weer gemonteerd.)

Foto huidige situatie hangereel wentelas.

April 2014  Jan Hilverdink

Kroonwiel, kamwiel en schijfloop

Boven de vuister, zit een bonkelaar. De bonkelaar is een kroonwiel, omdat de kammen dwars, als een soort kroon, in het wiel zitten. Een kroonwiel (kranswiel, wentelwiel, steenwiel) is een kamwiel waarvan de kammen of tanden niet langs de buitenzijde staan, maar als een kroon aan één kant van het wiel zijn aangebracht, dus evenwijdig aan de as. Deze opstelling maakt het mogelijk om een koppel onder een hoek van 90 graden over te brengen. Een kroonwiel werkt in combinatie met een gewoon kamwiel of met een rondsel/schijfloop. Een rondsel/schijfloop bestaat uit een onder- en bovenplaat met daartussen staven. Een plaat bestaat uit vier maanstukken of uit twee maanstukken en twee kalven van iepenhout. De onder- en bovenplaat worden bij elkaar gehouden door spijlbouten, bouten of draadeinden. Om een plaat zitten twee ijzeren banden gekrompen voor het bij elkaar houden van de maanstukken. Een staaf heeft vierkante koppen, waardoor ze na slijtage een kwart slag gedraaid kunnen worden. Deze staven kunnen soms extra vastgezet zijn met een ijzeren wig in de kop. Ook zijn er zogenaamde schietstaven, die onderaan een vierkante en bovenaan een conische kop hebben.

Februari 2014  Jan Hilverdink